Wzrost benzo(a)pirenu i 54 dni z przekroczeniami – co mówią pomiary powietrza 2025

Zimowe noce, dłuższe palenie i licznik dni z wysokim stężeniem – tak można scharakteryzować rok 2025 w danych o jakości powietrza. Raport opracowany we współpracy Gminy Skawina z Instytutem Podstaw Inżynierii Środowiska PAN pokazuje poprawę wobec lat sprzed 2023 roku, ale zwraca uwagę na problematyczny wzrost rakotwórczego benzo(a)pirenu. W tle widać pogodowe wyzwania i miejskie programy wymiany ogrzewania.

• Co wykazały pomiary za 2025 rok
• Monitoring prowadzony na Stadionie Miejskim i rodzaj analiz
• W Skawinie działają programy wymiany ogrzewania i termomodernizacji

Co wykazały pomiary za 2025 rok

Pomiarowy bilans za rok 2025 wskazuje mieszany obraz. Średnie roczne stężenie pyłu PM10 wyniosło 29,87 µg/m³, czyli około 75% dopuszczalnego poziomu średniorocznego (40 µg/m³). To nieco więcej niż w 2024 (28,77 µg/m³), ale nadal wyraźnie mniej niż w latach 2019–2022.

Z innego końca skali alarmuje zawartość wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych – średnie roczne stężenie benzo(a)pirenu osiągnęło 2,62 ng/m³, co przekracza poziom docelowy 1 ng/m³ i jest wyższe niż w 2024 (1,96 ng/m³), choć niższe niż historyczne wartości sięgające 4–6 ng/m³. W ciągu roku zarejestrowano 54 dni z przekroczeniem dopuszczalnego średniodobowego stężenia PM10 (50 µg/m³), wobec 46 dni w roku poprzednim i znacznie mniej niż w latach, gdy przekroczenia sięgały 75–85 dni.

Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN oraz Referat OOŚ wskazują na wpływ warunków meteorologicznych – zwłaszcza niższych temperatur zimą, inwersji i słabej wentylacji – które nasilają ogrzewanie i kumulację zanieczyszczeń.

Monitoring prowadzony na Stadionie Miejskim i rodzaj analiz

System pomiarowy zlokalizowano przy Stadionie Miejskim. Badania obejmowały ciągłe rejestrowanie stężenia pyłu PM10 oraz podstawowych parametrów meteorologicznych. Próbki do analiz chemicznych łączono w próbki 7-dniowe, a następnie badano je pod kątem metali i WWA, w tym benzo(a)pirenu.

Najważniejsze elementy badania:

• ciągłe pomiary stężenia pyłu PM10,
• rejestracja warunków meteorologicznych wpływających na rozprzestrzenianie zanieczyszczeń,
• analizy chemiczne próbek obejmujące metale i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.

Autorem analizy wykonawczej jest Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska Polskiej Akademii Nauk w Zabrzu.

W Skawinie działają programy wymiany ogrzewania i termomodernizacji

Gmina kontynuuje działania zmierzające do obniżenia emisji. Wymieniane są dotacje i wsparcie w kilku obszarach:

• dofinansowanie wymiany starych pieców na niskoemisyjne źródła ciepła,
• wsparcie termomodernizacji budynków,
• pomoc mieszkańcom przy składaniu wniosków do programów dotacyjnych.

Szczegółowy raport IPIŚ PAN oraz dane udostępnia Referat OOŚ. Z punktu widzenia praktycznego, zwłaszcza po chłodniejszym sezonie, warto zwrócić uwagę na trzy proste kroki: sprawdzić dostępne programy dofinansowania, rozważyć modernizację systemu ogrzewania i planować prace termomodernizacyjne z wyprzedzeniem, aby ograniczyć emisje w kolejnych sezonach grzewczych. Długoterminowe dane sugerują trend poprawy, jednak w latach o surowszej zimie trzeba liczyć się ze wzrostami stężeń i reagować działaniami prośrodowiskowymi.

na podstawie: Urząd Miasta i Gminy w Skawinie.