Dworska katastrofa wraca na scenę - Teatr Maska gra Gombrowicza

Na scenie Teatru Maska znów pojawia się dwór, na którym elegancja szybko pęka, a dobre maniery skrywają niepokojące instynkty. „Iwona, Księżniczka Burgunda” to powrót do tekstu Witolda Gombrowicza sprzed lat, ale w zupełnie nowej obsadzie i z nową energią.

• „Iwona, Księżniczka Burgunda” uruchamia mechanizm dworskiej groteski
• Nowa obsada pokazuje, jak wiele można wyczytać z milczenia
• Aktorzy Maski budują świat, w którym etykieta przykrywa chaos

„Iwona, Księżniczka Burgunda” uruchamia mechanizm dworskiej groteski

Gombrowicz napisał ten dramat w 1935 roku, jeszcze przed wojną. Maska sięgała po niego już wcześniej - od pierwszej adaptacji minęło 25 lat. Teraz opowieść wraca w odświeżonej wersji aktorskiej, choć jedno nazwisko łączy obie realizacje. Na scenie nadal ważne miejsce zajmuje fortepian, a królewski dwór ponownie staje się laboratorium ludzkich słabości.

Tytułowa Iwona nie przypomina typowej bohaterki dworskiej historii. Jest małomówna, wycofana i nie pasuje do otoczenia, które natychmiast próbuje ją ocenić, wyśmiać i podporządkować. Książę Filip wybiera ją na narzeczoną nie z miłości, lecz dla żartu i na przekór hierarchii. Ten pozornie niewinny gest zaczyna jednak rozsadzać królewski porządek od środka.

Obecność Iwony działa na dwór jak niewygodne lustro. Wydobywa przemilczane żądze, dawne winy i rodzinne tajemnice. Z czasem pojawia się pomysł, by usunąć problem i przywrócić pozory idealnego spokoju. Nawet zbrodnia musi jednak zostać ubrana w protokół, etykietę i odpowiednią oprawę. Finał przychodzi podczas uroczystej kolacji - zgodnie z regułami dworu, który za wszelką cenę chce zachować twarz. 🎭

Nowa obsada pokazuje, jak wiele można wyczytać z milczenia

W roli Iwony występuje Kinga Klimas. To zadanie wymaga precyzji: bohaterka niemal nie mówi, nie manifestuje emocji i pozostaje zamknięta w bezsłownej obecności. Właśnie dlatego ciężar roli spoczywa na geście, spojrzeniu i sposobie bycia na scenie. 25 lat temu Iwonę zagrała Katarzyna Sapala.

Królową Małgorzatę, zakochaną we własnej grafomańskiej poezji, kreuje Eliza Stefańska. Jej bohaterka jest wyniosła i dumna, ale w monologu odsłania gwałtowne zmiany nastroju oraz skrywaną intymność. W poprzedniej realizacji tę postać grała Joanna Malinowska, dziś Gądek, znana publiczności jako Malina. Za monolog Małgorzaty otrzymała wyróżnienie podczas Wadowickich Spotkań Teatralnych.

Król Ignacy w wykonaniu Łukasza Pierożka to człowiek, w którym pojawienie się Iwony budzi dawne zbrodnicze impulsy. Aktor prowadzi tę postać przez schizofreniczne napięcia, pokazując władcę rozdartego między konwenansem a instynktem. Przed laty w tę rolę wcielił się Jerzy Chołociński, który tym razem powraca w epizodzie Żebraka.

Księcia Filipa gra Dominik Liska. Początkowo jego bohater wydaje się jedyną osobą na dworze zdolną do samodzielnego myślenia. Szybko okazuje się jednak, że również on nie potrafi wyrwać się z mechanizmu, który sam uruchomił. Damę dworu Izę, liczącą na względy księcia, zagrała Aleksandra Lasoń-Stynes. Dla Filipa jest ona przede wszystkim narzędziem potrzebnym do zerwania z Iwoną.

Dworską układankę uzupełniają Barbara Jarząb i Katarzyna Garci-Farbaniec jako Ciotki Iwony. Jedna z nich reaguje tikami, skurczami i nadpobudliwością, druga porusza się ospale i rozwlekle. Ich kontrast dodaje scenom komizmu, ale też łagodzi obraz katastrofy, która zbliża się nieuchronnie. 🙂

Aktorzy Maski budują świat, w którym etykieta przykrywa chaos

Szczególną postacią jest Szambelan, grany przez Karola Nowaka. Z pozoru najbardziej uporządkowany i rozsądny człowiek na dworze, pilnuje etykiety oraz podpowiada innym, jak reagować na kolejne wydarzenia. W praktyce doskonale zna ciemną stronę królewskiego życia i wspiera plan pozbycia się Iwony.

Przyjaciół Księcia zagrali Eryk Remański jako Cyryl oraz Ramzi Bahlawan jako Cyprian. Dla Eryka to debiut w Masce, Ramzi jest natomiast dobrze znany widzom z wcześniejszych ról, między innymi w „Chefecu”, „Onych” i „Wesołym Wdowcu”. Ich duet wnosi do przedstawienia zadziorność, dworską błazenadę i serię sytuacji, które potrafią rozbawić publiczność.

Za reżyserię odpowiada Andrzej Morawa, a za charakteryzację, kostiumy i scenografię Marta Tyrpa. Stylizacją fryzur zajęła się Beata Jałocha z Pracowni Fryzjerskiej Beaty Jałochy. Licencję na wystawienie utworu wydało Stowarzyszenie Autorów ZAiKS.

Premiera otwiera drogę do kolejnych pokazów. Teatr Maska zaprasza na wznowienia „Iwony, Księżniczki Burgunda” od nowego sezonu - wtedy dworski świat Gombrowicza ponownie będzie można oglądać na scenie. 🎟️

na podstawie: CKiS Skawina.